İşverenin Haklı Nedenle Fesih Hakkı

By demirhanlegalİş Hukuku

 

4857 Sayılı İş Kanunu hem işçi hem de iş veren için iş sözleşmesini haklı nedenle fesih imkanı tanımıştır.
Bu yazımızda süresi belirli olsun veya olmasın işverenin hangi hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebileceğinden bahsedeceğiz.

Kanunda işverenin derhal fesih hakkı 25. maddede ve 4 ana başlık altında düzenlenmiştir.

  1. Sağlık Sebepleri
  2. Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri
  3. Zorlayıcı Sebepler
  4. İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması
SAĞLIK SEBEPLERİYLE HAKLI NEDENLE FESİH
  1. İşçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden doğacak bir hastalığa yakalanması veya engelli hâle gelmesi durumunda, bu sebeple doğacak devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi.
    • Fıkrada da belirtildiği üzere işçinin her türlü kusuru değil “kastı veya derli toplu olmayan yaşayışı ya da içkiye düşkünlüğü nedeniyle hastalığa yakalanması veya engelli hale gelmesi” sebebiyle kanunda belirtilen süreler kadar devamsızlık yapması halinde işverenin haklı nedenle feshi söz konusu olacaktır.
  2. İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması durumunda.
    • Burada önemli olan husus işçinin hastalığının tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve aynı koşullar altında çalışmaya devam etmesinde sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca tespit edilmesidir.

Kanunun 25. maddesinin son fıkrasına göre a bendinde sayılan sebepler dışında işçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı; belirtilen hallerin işçinin işyerindeki çalışma süresine göre 17 nci maddedeki bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar.
Doğum ve gebelik hallerinde bu süre 74 üncü maddedeki sürenin bitiminde başlar. Ancak işçinin iş sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle işine gidemediği süreler için ücret işlemez.

AHLAK VE İYİ NİYET KURALLARINA UYMAYAN HALLER VE BENZERLERİ

İş Kanunu madde 25/2’de işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan halleri sayılmış ancak işverenin haklı nedenle fesih hakkı bu maddede sayılanlarla sınırlandırılmamıştır. Bu maddede sayılan hallere benzer durumlarda da işverenin derhal fesih hakkı bulunmaktadır.

Kanunda sayılan haller aşağıdaki gibidir;

  1. İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar veya şartlar kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek, yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması.
    • Burada önemli olan husus iş sözleşmesinin kurulması ve işçinin kendisine ait olarak vermiş olduğu gerçeğe uygun olmayan bilgi arasında bir bağ olmasıdır. İşçinin gerçeğe uygun olmayan beyanı sebebiyle işe alınması söz konusu değilse, bu hale istinaden fesih de gündeme gelmeyecektir.
  2. İşçinin, işveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler sarfetmesi veya davranışlarda bulunması, yahut işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnadlarda bulunması.
  3. İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması.
    • Cinsel taciz işyeri dışında yapılmış olsa da, bu eylemin işyerindeki düzeni bozacağı şüphesiz olduğundan işverenin haklı fesih hakkı doğacaktır.
  4. İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması.
  5. İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması.
  6. İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi.
    • Bu fıkraya istinaden sözleşmenin feshedilebilmesi için suçun iş yerinde işlenmesi gerekmektedir. Ayrıca suç 7 günden fazla cezayı gerektirse bile işçi aleyhine 7 günden az süreyle hapis cezasına hükmedilirse veya aldığı ceza ertelenir/para cezasına çevrilirse bu fıkranın uygulanması söz konusu olmayacaktır.
  7. İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç işgünü işine devam etmemesi.
    • İşçinin işe devamsızlığının haklı bir sebebi olsa dahi iyi niyet kuralları çerçevesinde bunu işverene bildirmekle yükümlüdür. Ancak işçinin sebebi bildirecek durumda olmaması işverene haklı nedenle fesih hakkı tanımaz.
  8. İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi.
    • Haklı nedenle fesih hakkının kullanılabilmesi için işveren tarafından işçiye, görevinin yapılması konusunda hatırlatma yapılması zorunludur. Her ne kadar hatırlatmanın yazılı yapılması şartı bulunmasa da ispat açısından hatırlatmanın yazılı yapılması işveren için faydalı olacaktır.
  9. İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması.
ZORLAYICI SEBEPLER
  1. İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması.
    • Bu halde işveren iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Zorlayıcı neden işyerinden değil, işçiden ya da işçinin çevresinden kaynaklanmaktadır. İşçi bu zorlayıcı nedenden dolayı iş görme borcunu yerine getirememektedir. İşçinin bu nedenle iş görme borcunu yerine getiremediği sürenin bir haftayı aşması halinde iş akdinin haklı olarak feshi gündeme gelecektir. İşveren bu hakkını kullanmak zorunda değildir, hakkın kullanılmaması halinde iş akdi askıda kalır ve askıda kaldığı süre boyunca işçiye ücret ödenmez.
İŞÇİNİN GÖZALTINA ALINMASI VEYA TUTUKLANMASI
  1. İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın 17 nci maddedeki bildirim süresini aşması.
    • Bu durumda haklı nedenle fesih hakkının doğması için gözaltı veya tutukluluk sürelerinin madde 17’deki bildirim sürelerini aşması gerekmektedir.
Fesih Beyanı ve Süresi

Haklı nedenle iş sözleşmesinin feshini isteyen işveren bu iradesini ve nedenini işçiye bildirmek zorundadır. Her ne kadar yazılı olma şartı bulunmasa da ispat açısından bildirimin yazılı yapılması işveren yararına olacaktır.
Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Hallere dayanarak iş sözleşmesini fesih hakkı, işverenin bu tür davranışın gerçekleştiğini öğrendiği tarihten itibaren altı iş günü geçtikten ve her halukarda fiilin üzerinden bir yıl geçmesi durumunda kullanılamayacaktır. Ancak işçi bu halden maddi çıkar sağlamışsa bir yıllık süre uygulanmayacaktır.
Özetle fesih hakkının, öğrenme tarihinden itibaren 6 gün ve her halükarda 1 yıl içerisinde kullanılması gerekmektedir.

Kıdem Tazminatı

İşverenin iş sözleşmesini ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller haricindeki haklı nedenlerle feshetmesi halinde, işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Bu durumda işveren iş sözleşmesini haklı bir nedene dayanmaksızın feshettiğinde veya işçinin sağlık sebepleri, zorlayıcı sebepler ya da gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın madde 17’deki süreleri aşması sebepleriyle haklı nedene dayanarak sona erdirdiğinde, işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

 

Av. Emire Demirhan