İhtiyati haciz, alacaklının bir para alacağının zamanında ödenmesini garanti altına almak için, mahkeme kararı ile, borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasıdır.
Alacaklı ihtiyati haciz kesinleşmeden önce, ihtiyaten haczedilmiş olan malların satılmasını isteyemez.
İhtiyati haciz, İcra İflas Kanunu’nun 257 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
1. İhtiyati Haciz Şartları
Bir alacak için, o alacağın alacaklısı ihtiyati haciz talep edebilir ancak belirtilen alacak vadesi gelmiş (muaccel) para alacağı olmalıdır.
- Muaccel bir para alacağı olmalı.
- Bu alacak rehinle temin edilmemiş olmalı ancak alacağın rehinle karşılanamayacağı bölümü için ihtiyati haciz talep edilebilir.
Müeccel (vadesi gelmemiş) bir alacak için kural olarak ihtiyati haciz talep edilemese de, alacaklının alacağını vadesinde alabilmesi ciddi bir şekilde tehlikeye düştüyse, bu alacaklar için de ihtiyati haciz talep edilebilir. Müeccel alacaktan dolayı ihtiyati haciz talebinde bulunabilmek için aşağıdaki sebeplerden biri var olmalıdır:
- Borçlunun belli bir yerleşim yeri yok ise,
- Borçlu taahhütlerinden kurtulmak maksadıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanır yahut kaçar ya da bu maksatla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunursa.
2. İhtiyati Haciz Kararı
- Alacak Davası Açıldıktan Sonra
Dava konusu alacak için yalnızca davaya bakan mahkemeden ihtiyati haciz kararı verilmesi talep edilebilir.
- Alacak Davası Açılmadan Önce
İhtiyati haciz m.50’ye göre yetkili mahkemeden talep edilir.
Alacaklı bu aşamada mahkemeye bir dilekçe sunarak, borçlunun mallarına ihtiyati haciz konulmasını talep eder ve bu talebine ek olarak ihtiyati haciz talep etmesinin sebebi, alacağının dayanağı (senet, sözleşme, yazılı belge ) vb her türlü delili ekler.
Mahkeme ihtiyati haciz isteyenin alacağının gerekli şartlara haiz olduğuna kanaat getirirse, alacağı bir ilama bağlı olmayan, alacaklıdan teminat alınarak (genellikle alacağı %15’i oranında) borçlunun mallarına ihtiyati haciz konulmasına karar verir.
Alacaklı tarafından verilen teminat, ihtiyati haczin kesin hacze dönüşmesiyle geri alınabilir.
3. İhtiyati Haciz Kararının Uygulanması
- Alacaklı ihtiyati haciz kararı verilmesinin ardından 10 gün içerisinde bu kararı icrasını, icra dairesinden istemek zorundadır. Bu süre içerisinde uygulanmayan ihtiyati haciz kendiliğinden kalkar. (İhtiyati haczin icrasıyla ilgili şikayetler, kararı uygulayan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır.)
4. İhtiyati Haczin Kesinleşmesi
Alacaklının ihtiyati haczin konulmasından itibaren 7 gün içinde ihtiyati haczin kesin hacze dönüşmesini sağlaması gerekmektedir.
- İhtiyati Haciz Dava veya Takipten Önce Konulmuşsa
Eğer alacaklı herhangi bir dava veya takip bulunmadan ihtiyati haciz kararı almış ve bu kararı uygulamışsa 7 gün içerisinde borçluya karşı takip talebinde bulunmak ya da alacak davası açmak zorundadır.
a. Genel Haciz Yolu İle Takip Yapılırsa
Alacaklının 7 gün içerisinde yapacağı takip talebi üzerine borçluya ödeme emri gönderilir. Bu ödeme emrine borçlu tarafından 7 gün içerisinde itiraz edilmezse ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür.
Borçlu 7 gün içerisinde bu ödeme emrine itiraz ederse, alacaklı itirazın kendine tebliğ tarihinden itibaren 7 GÜN İÇERİSİNDE itirazın kaldırılmasını istemek ya da itirazın iptali davası açmak zorundadır. Eğer alacaklı itirazın kendisine tebliği üzerine 7 gün içerisinde bu yollardan birine başvurmazsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır.
Alacaklının bu süre içerisinde, bu yollardan birine başvurması halinde ihtiyati haciz dava sonuna kadar sıhhatini korur ve dava sonucuna göre ya kesin hacze dönüşür ya da hükümsüz kalır.
b. Alacak Davası Açılırsa
Alacaklı haczin tamamlanması için 7 gün içerisinde alacak davası açma yolunu da seçebilir. Bu halde ihtiyati haciz bu davanın sonuna kadar devam eder. Alacaklı açtığı bu davayı kaybederse ihtiyati haciz hükümsüz kalır. Alacaklı açtığı bu davayı kazanırsa ihtiyati haciz devam eder ancak ihtiyati haczin devamı için hükmün tebliğinden itibaren 1 ay içerisinde ilamlı icra takibi yapması gerekir. Alacaklı 1 AY İÇİNDE İLAMLI TAKİP YAPMAZSA İHTİYATİ HACİZ HÜKÜMSÜZ KALIR.
5. İhtiyati Haciz Kararına İtiraz
Borçlu tarafından ihtiyati haciz kararı istinaf edilemez ancak ihtiyati haciz kararı verilirken mahkeme tarafından dinlenilmemiş olan borçlu yetki, haczin dayandığı sebepler ve teminat açısından kararı veren mahkemeye 7 gün içinde itirazda bulunabilir. Bu itiraz üzerine mahkeme tarafları duruşmaya çağırır, taraflar veya taraflardan biri duruşmaya gelirse, duruşma yapar ancak duruşmaya her iki taraf da gelmezse dosya üzerinde inceleme yaparak karar verir.
Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde ihtiyati haczin dayandığı sebeplere veya teminata itiraz edebilir.
Avukat Emire Demirhan